You are here

O SKELETNIM MIŠIĆIMA ŠTO (NI)STE ZNALI

Ljudsko telo se sastoji od preko 400 skeletnih mišića

Uloge:

- proizvode pokrete tela i njegovih delova

- podupiru meka tkiva

- održavaju položaj tela i ravnotežu

- omogućavaju disanje

- omogućavaju govor

- održavaju telesnu temperaturu

EPIMIZIJUM, PERIMIZUJUM, ENDOMIZIJUM- vezivno- tkivni omotači koji obavijaju mišićne ćelije, sa prefiksima koji ukazuju gde se nalaze, epi- fascija mišića, peri- oko snopova mišićnih ćelija, tzv. fascikulusa, endo- oko svake mišićne ćelije posebno

MIOCIT- glavna morfološka i funkcionalna komponenta mišićnog tkiva; može biti dugačka od 1 do 40 mm i imati dijametar oko 0,1mm; najdeblja mišićna vlakna su u mišićima ekstremiteta, a najtanja u spoljašnjim očnim mišićima;

MIOFIBRILI- kontraktilne strukture u mišićima, međusobno paralelne zbog toga mišićna ćelija ima longitudinalnu ispruganost; poprečnu ispruganost uzrokuju segmenti unutar svake miofibrile koji poseduju različit stepen refraktilnosti- izotropni i anizotropni (različitu prijemčivost za svetlosne zrake pod mikroskopom)

Miofibrila se sastoji od mnogo serijski povezanih SARKOMERA- najmanja subjedinica mišićnog vlakna sposobna za samostalnu kontrakciju. Nju čine miofilamenti. Dve su vrste različitih miofilamenata: aktinski i miozinski.

- Mišićna ćelija ima ograničenu sposobnost regeneracije koja je moguća kada je oštećenje unutar mišićne ćelije; u svim drugim slučajevima se na mestu oštećenja ne stvara nova mišićna ćelija već ožiljno vezivno tkivo.

Skeletni mišići sadrže mešavinu mišićnih vlakana različitog tipa:

- tip 1 (sporo-kontrahujuća, visok aerobni kapacitet),

- tip 2a (brzo-kontrahujuća, umeren aerobni kapcitet) i

- tip 2b (brzo-kontrahujuća, nizak aerobni, ali visok glikolitički kapacitet)

- tip 2c intermitentna vlakna

MOTORNA JEDINICA- jedan motorni neuron i sva mišićna vlakna koja on inerviše

Mišići imaju sopstvene peceptore, tzv. proprioceptore. To su: MIŠIĆNO VRETENO- receptori skeletnih mišića smešteni u perimizijumu koji registruju promenu dužine mišićnih vlakana kao i brzinu te promene i GOLDZIJEV TETIVNI ORGAN- smešten u spojevima mišića i njihovih tetiva

HIPERTROFIJA- Povećanje dimenzija mišićnog vlakna

Ako raste i broj mišićnih vlakanaHIPERPLAZIJA

ATROFIJA- smanjenje ukupne mišićne mase

- Mali broj ponavljanja sa velikim intenzitetom povećava mišićnu snagu, dok veliki broj ponavljanja sa manjim intenzitetom povećava mišićnu izdržljivost.

Količina ATP-a u mišićima je dovoljna za svega par sekundi mišićne kontrakcije!

Količina ATP koja se nalazi u mišićima, čak i kod dobro utreniranih sportista, dovoljna je za održavanje maksimalne mišićne snage samo 3 s, u proseku, što može biti dovoljno za 50 m sprinta.

Sistem fosfokreatin i ATP koji se nalaze u ćeliji zajedno mogu omogućiti maksimalnu snagu mišićne kontrakcije tokom 8 do 10 s (dovoljno za nekih 100 m sprinta).

Pod optimalnim uslovima, sistem glikogen-mlečna kiselina može da obezbedi energiju za još dodatnih 1,3 do 1,6 minuta maksimalnog mišićnog rada u nastavku rada koji u toku 8 do 10 s obezbeđuje fosfageni sistem

- Termin mišićna izdržljivost označava maksimalan broj ponavljanja koji sportista može da obavi sa opterećenjem od 75% od 1-RM (One repetition maximum)

- Glikogen u mišićima- Umeren rad za 4-5h potpuno iscrpljuje reserve. Na njegovu obnovu utiče ISHRANA, s tim što bogata ugljenim hidratima za 2 dana popuni rezerve dok ishrana bogata mastima i proteinima ni posle 5 dana ne popunjava rezerve!

Danas se skeletni mišić posmatra kao endokrini organ. Razlog za to je otkriće brojnih medijatora među kojima najvažniju ulogu ima IL-6 koje mišići sintetišu i oslabađaju i koji predstavljaju signal svim organskim sistemima da „pošalju“ potrebne supstrate za fizičku aktivnost. Uz pomoć IL-6 se doprema glukoza do mišića. Do tada mišići „troše“ svoje „ rezerve“. Od toga koliko su mišići adaptirani zavisi i koliko dugo će moći da „izdrže“ koristeći te rezerve

- ANAEROBNI PRAG- Potrebe za energijom prevazilaze raspoloživu količinu kiseonika i energija se stvara u anaerobnim uslovima

- LAKTATNI PRAG- nivo gde produkcija laktata nadmašuje njegovu eliminaciju. Smatra se merom anaerobnog metabolizma. Predstavlja sposobnost podnošenja opterećenja bez akumulacije laktata u krvi . Dogovoreno da se kao opterećenje na kojem dolazi do nagomilavanja laktata u krvi uzima vrednost od 4 mmol/L

Telo normalno sadrži 2 litra deponovanog kiseonika koji se može koristiti za aerobni metabolizam, čak i ako se ne udiše nova količina kiseonika!

- Sa otpočinjanjem fizičke aktivnosti povećava se potreba za kiseonikom, ali, protok krvi u mišićima i aerobni oksidativni metabolizam zahtevaju vreme da se prilagode potrebama (KISEONIČKI DEFICIT)

- Po prestanku fizičkog opterećenja smanjuje se potreba za kiseonikom, ali, potrošnja ostaje veća od potreba mišića (KISEONIČKI DUG)

Galerija: 
Aleksandra Branković
Lekar - savetnik za sportske povrede