You are here

Fizička aktivnost i trudnoća

Fizička aktivnost se definiše kao svaki pokret tela koji je posledica mišićne kontrakcije i koji dovodi do potrošnje energije, poboljšava kardiorespiratornu formu, smanjuje rizik od gojaznosti i udruženih komorbiditeta, unapređuje kvalitet života (ACSM, 2014).

Trudnoća je jedinstven proces u kome se telo žene konstantno menja i prilagođava rastu i razvoju fetalnog organizma, istovremeno održavajući biološku homeostazu (Mottola and Artal, 2016). Podrazumeva sve reverzibilne promene koje nastaju za vreme od 10 lunarnih meseci amenoreje pod fiziološkim uslovima kod zdrave žene koja rađa zdravo dete sposobno za vanmaterični život (Pervulov, 2011). U trudnoći dolazi do značajnih anatomskih, fizioloških i metaboličkih promena na nivou svih organskih sistema u cilju stvaranja optimalnih uslova za fetalni razvoj (Semczuk, 2015).

Fizička aktivnost ima pozitivne efekte na sam tok trudnoće, porođaj, kao i puerperijum. Poboljšava i povećava metabolizam trudnice i ima pozitivne efekte na funkcionisanje svih organskih sistema (Semczuk, 2015). Fizička aktivnost predstavlja izazov između održavanja fiziološke homeostaze majke i fetusa sa jedne strane, i kardio-respiratorno-metaboličkih zahteva organizma majke u toku samog vežbanja sa druge (Davenport et al. 2016).

Fizička aktivnost u nekomplikovanoj trudnoći je bezbedna za majku i fetus i ima brojne benefite (Hinman et al. 2015) koji uključuju: poboljšanje kondicije (Ruchat et al. 2012), prevencija prekomernog uvećanja telesne težine majke (Muktabhant et al. 2015), ali i uticaj na telesnu težinu fetusa (Wiebe et al. 2015), sprečavanje pojave gestacionog dijabetesa i hipertenzije (Cordero et al. 2015), postpartalne depresije (Perales et al. 2015), smanjenje učestalosti carskih rezova i komplikacija na porođaju (Muktabhant et al. 2015), kao i prevencija razvoja hroničnih bolesti kod potomstva (Ruchat and Mottola, 2012).

Fizička aktivnost u trudnoći dovodi do redistribucije krvi ka aktivnim mišićima, istovremeno redukujući protok u miometrijumu ali, placentalna perfuzija je očuvana sve dok je vežbanje umerenog intenziteta (Meschia, 2014). Ukoliko je aktivnost u zoni 95% do 100% VO2max. aktiviran simpatički odgovor majke redukuje placentalni protok, povećava proizvodnju mlečne kiseline, redukuje isporuku glukoze, i snižava PH. Kontraktilnost uterusa se povećava, a fetalna oksigenacija pada (Newton and May, 2017). Rodriguez i Gonzalez smatraju da se površina placente uvećava kao rezultat na aerobno vežbanje (Rodrigez and Gonzalez, 2014). Stres koji prouzrokuje fizička aktivnost umerenog intenziteta jedan je od najvažnijih mehanizama koji utiču na poboljšanje vaskularne funkcije. Održavanje vaskularnog tonusa i snabdevanje krvlju placentalne cirkulacije igra ključnu ulogu za adekvatnu placentaciju, za rast i razvoj fetusa (Di Mascio et al. 2016).

Fetalni rast i razvoj zavisi najviše od adekvatnog protoka oksigenisane krvi kroz uteroplacentnu cirkulaciju, dostupnosti supstrata (naročito glukoze), i održavanja optimalne telesne temperature (Mottola and Artal, 2016). Fetalni odgovor na fizičku aktivnost se često povezuje sa promenama u srčanoj frekvenciji, telesnoj masi i gestacionoj starosti na porođaju (Monga, 2016).

Umerena fizička aktivnost povećava fetalnu srčanu frekvenciju za 10-30 otkucaja u minuti tokom ili nakon vežbanja (Szymanski and Satin, 2012). Ranije studije su ukazivale na različite rezultate uticaja fizičke aktivnosti majke na fetalnu srčanu frekvenciju prijavljujući prolaznu bradikardiju obično praćenu povećanjem fetalne srčane frekvencije nakon vežbanja (Artal et al. 1984; Carpenter et al. 1988; Webb et al. 1994). Povremene, izolovane epizode fetalne bradikardije uzrokovane fizičkom aktivnošću majke u fiziološkoj trudnoći ne smatraju se klinički značajnim, jer ne utiču direktno na ishod trudnoće, a najčešće su posledica prolazne hipoksije zbog pada uteroplacentnog protoka neposredno nakon početka vežbanja. Mogu odražavati i zaštitni mehanizam, autonomni refleks, koji smanjuje korišćenje fetalnog kiseonika (Barakat et al. 2015). Salvesen i saradnici su zaključili da je čak i među vrhunskim sportistima vežbanje intenziteta većeg od 90% maksimalne srčane frekvencije udruženo sa potencijalno štetnim akutnim promenama u protocima uterinih i umbilikalnih krvnih sudova, kao i fetalnoj srčanoj frekvenciji (Salvesen et al. 2012).

Studije su pokazale da umerena fizička aktivnost smanjuje rizik od pojave prevremenog porođaja (Di Mascio et al. 2016; Wen et al. 2017; Kahn et al. 2016).

 

Reference:

American College of Sports Medicine (2014). ACSM’s guidelines for exercise testing and prescription. 9th ed. Philadelphia (PA): Wolters Kluwer/Lippincott Williams & Wilkins.

Artal R, Romem Y, Paul RH, Wisell R (1984). Fetal bradycardia induced by maternal exercise. Lancet 2:258–260.

Barakat R, Lucía A and Ruiz J (2015). Exercise and pregnancy. In: Mountjoy ML, editor. The Female Athlete. 1st ed. New Jersey: John Wiley & Sons, Inc., Hoboken:110-19.

Carpenter MW, Sady SP, Hoegsberg B, Sady MA, Haydon B, Cullinane EM et al (1988). Fetal heart rate response to maternal exertion. JAMA 259:3006–09.

Cordero Y, Mottola MF, Vargas J, Blanco M, Barakat R (2015). Exercise is associated with a reduction in gestational diabetes mellitus. Med Sci Sports Exerc 47:1328–33.

Davenport MHSkow RJSteinback CD (2016). Maternal Responses to Aerobic Exercise in Pregnancy. Clin Obstet Gynecol 59(3):541-51.

Di Mascio D, Magro-Malosso ER, Saccone G, Marhefka GD, Berghella V (2016). Exercise during pregnancy in normal-weight women and risk of preterm birth: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Am J Obstet Gynecol 215(5):561-71.

Hinman SK, Smith K, Quillen DM, Smith MS (2015). Exercise in pregnancy: a clinical review. Sports Health 7:527–531.

Meschia G (2014).Chapter 14: Placental respiratory gas exchange and fetal oxygenation. In: Creasy RK, Resnik R, Iams JD, Lockwood CJ, Moore TR, Greene MF, editors. Creasy and Resnik’s Maternal-Fetal Medicine, 7th ed. Philadelphia, PA: Elsevier Saunders:181–192.

Monga M(2016). Fetal Heart Rate Response to Maternal Exercise. Clin Obstet Gynecol 59(3):568-75.

Mottola MFArtal R (2016). Fetal and maternal metabolic responses to exercise during pregnancy. Early Hum Dev 94:33-41.

Muktabhant B, Lawrie TA, Lumbiganan P,  Laopaiboon M (2015). Diet or exercise, or both, for preventing excessive weight gain in pregnancy. Cochrane Database Syst Rev 6:CD007145. [Epub ahead of print].

Newton ERMay L (2017). Adaptation of Maternal-Fetal Physiology to Exercise in Pregnancy: The Basis of Guidelines for Physical Activity in Pregnancy. Clin Med Insights Womens Health.10:1179562X17693224. doi: 10.1177/1179562X17693224. eCollection 2017.

Perales M, Refoyo I, Coteron J, Bacchi M, Barakat R (2015). Exercise during pregnancy attenuates prenatal depression: a randomized controlled trial. Eval Health Prof 38:59–72.

Pervulov M (2011). Adaptacija organizma na trudnoću. In: Plećaš D, Stanimirović B, Stanković A, Vasiljević M, editors. Ginekologija i akušerstvo. 3rd ed. Medicinski Fakultet Univerziteta u Beogradu, CIBID: 207- 211.

Rodriguez I, Gonzalez M (2014). Physiological mechanisms of vascular response induced by shear stress and effect of exercise in systemic and placental circulation. Front Pharmacol 5:209–20.

Ruchat SM, Mottola MF (2012). Preventing long-term risk of obesity for two generations: prenatal physical activity is part of the puzzle. J Preg 2012:470247.

Salvesen KA, Hern E, Sundgot-Borgen J (2012). Fetal wellbeing may be compromised during strenuous exercise among pregnant elite athletes. Br J Sports Med 46:29–83.

Semczuk M (2015). Physical activity of pregnant women. Arch Physiother Glob Res 19 (3): 31-38.

Szymanski LM, Satin AJ (2012). Exercise during pregnancy: fetal responses to current public health guidelines. Obstet Gynecol 119:603–10.

Webb KA, Wolfe LA, McGrath MJ (1994). Effects of acute and chronic maternal exercise on fetal heart rate. J Appl Physiol 77:2207–13.

Wiebe HW, Boule N, Chari R, Davenport MH (2015). The effect of supervised prenatal exercise on fetal growth. A meta-analysis. Obstet Gynecol 125:1185–94.

 

Galerija: 
Aleksandra Branković
Lekar - savetnik za sportske povrede