You are here

Diuretici

Diuretici su lekovi koji sprečavaju reapsorpciju natrijuma u bubrezima i povećavaju zapreminu izlučene mokraće.

Po hemijskom sastavu i farmakološkim karakteristikama diuretici se mogu podeliti na nekoliko grupa:

  • Tiazidi – hidrohlorotiazid

  • Diuretici Henleove petlje – furosemid

  • Diuretici koji štede kalijum – spironolakton

  • Osmotski diuretici- manitol

  • Inhibitori karboanhidraze – acetazolamid

Po jačini dejstva dele se na jake, umerene i slabe. Jaki i umereni, pored toga što prouzrokuju pojačano izlučivanje natrijuma, istovremeno prouzrokuju i gubitak kalijuma. Slabi diuretici štede kalijum.

Diuretici su lekovi koji imaju snažan antihipertenzivni efekat kada se primenjuju kao pojedinačna terapija, a u kombinacijama sa drugim grupama antihipertenzivnih lekova deluju aditivno, tj. pojačavaju njihov efekat. Diuretici povećavaju produkciju urina u cilju smanjenja zapremine tkivnih tečnosti, posebno kod pojedinih patoloških stanja (insuficijencija srca, edem pluća). Ostala stanja kod kojih se primenjuju su: akutni edemi (zadržavanje vode), hronični edemi, insuficijencija bubrega. Osim toga diuretici se primenjuju i u slučajevima: forsirane diureze radi eliminacije otrova kod trovanja, diabetesa insipidusa.

Diureteci deluju na osnovu nekoliko mehanizama: interakcijom sa specifičnim membranskim transportnim proteinima, osmotskim dejstvom zbog koga se smanjuje reapsorpcija vode iz delova nefrona propustljivih za vodu, interakcijom sa enzimima, interakcijom sa hormonalnim receptorima.

Tiazidi smanjuju reapsorpciju natrijuma i hloridnih jona u distalnim tubulima bubrega prouzrokujući na taj način natriurezu, kao i povećano izlučivanje tečnosti uz sniženje udarnog volumena i krvnog pritiska. Istovremeno dolazi i do gubitka kalijuma.                                            

Diuretici Henleove petlje smanjuju reapsorpciju natrijuma i hlora u ascendentnom delu Henleove petlje. Dolazi do povećanog izlučivanja magnezijuma i kalcijuma. Diuretici Henleove petlje su najjači diuretici, sposobni da izluče iz filtrata 15-25% jona natrijuma. Glavni predstavnik je furosemid (lasiks). Diuretici Henleove petlje se obično koriste u kombinaciji sa smanjenjem unosa soli u ishrani, a često i sa drugim vrstama diuretika.

Diuretici koji štede kalijum, a prouzrokuju pojačano izlučivanje natrijuma su antagonisti aldosterona. Najčešća indikacija za primenu spironolaktona je ciroza jetre sa edemima.

Osmotski diuretici- manitol kao najpoznatiji, u prvom redu povećavaju izlučivanje vode, a ne toliko natrijuma. Primenjuje se za sprečavanje anurije, kod trovanja barbituratima i salicilatima, kod povećanog intrakranijalnog pritiska, za smanjivanje intraokularnog pritiska.

Inhibitori ugljene anhidraze povećavaju izlučivanje bikarbonata, jona natrijuma, kalijuma i vode. Kao rezultat nastaje povećano izlučivanje alkalne mokraće i blaga metabolička acidoza. Najviše se koriste u terapiji glaukoma (povišenog očnog pritiska) tako što sprečavaju stvaranje očne vodice, i nekih tipova epilepsije. Glavni predstavnik je acetazolamid.

Neka neželjena dejstva su uobičajena za sve diuretike i rezultat su njihovog delovanja na bubreg. Često nastaje gubitak kalijuma, sa smanjenjem nivoa jona kalijuma u plazmi (hipokalijemija), kao i metabolička alkaloza, zbog izlučivanja jona vodonika. Može doći do povećanja vrednosti mokraćne kiseline, glukoze i lipida. Kod starih osoba može doći i do hipovolemije i hipotenzije, sa kolapsom zbog naglog smanjenja volumena ekstracelularne tečnosti posle profuzne diureze. Oni mogu prouzrokovati mučninu, alergijske reakcije i, mada retko, gubitak sluha.

Diuretici, sa druge strane spadaju u grupu maskirajućih agenasa sa liste zabranjenih sredstava za upotrebu u sportu. Oni se najčešće koriste radi smanjenja telesne mase. Zloupotreba u sportu nastaje u cilju brze redukcije telesne mase, odnosno postizanja određene telesne težine u sportovima kao što su džudo, boks, rvanje, itd. jer od toga zavisi da li sportista može da se takmiči u određenoj težinskoj kategoriji. U cilju maskiranja upotrebe drugih zabranjenih supstanci (anaboličkih steroida) i smanjenja njihove koncentracije u uzorku urina za doping kontrolu, diuretici se koriste za razblaživanje urina. Unos diuretika može prouzrokovati disbalans elektrolita i poremećaje termoregulacije. Mogu se javiti iscrpljenost, mišićni grčevi, srčane aritmije i smrtni ishod.
 

Galerija: 
Aleksandra Branković
Lekar - savetnik za sportske povrede
Povezani i slični tekstovi