You are here

Potres mozga (Commotio Cerebri)

Kada treba da mislimo na potres mozga odnosno komociju?

Kada govorimo o sportu, ovo stanje je često u sportovima gde se ostvaruje kontakt među igračima, kao posledica direktnog udarca u glavu, ili indirektno, udarcem u bilo koji deo tela kada se dejstvo sile prenosi na glavu. Prema statistici, najčešće se javlja u biciklizmu, fudbalu, bejzbolu, košarci, vodenim kao i borilačkim sportovima, među svim uzrasnim kategorijama. Potres mozga predstavlja trenutni i kratkotrajni posttraumatski poremećaj moždane funkcije.

Od velikog značaja je prepoznati pojavu ovog stanja, jer simptomi se često javljaju odloženo nakon povrede, i do nekoliko sati (!).

 

Najčešći simptomi su:

- glavobolja,

- mučnina,

- poremećaj koordinacije,

- vrtoglavica,

- zamućen vid,

- dvostruke slike i zbunjenost,

- poremećaj pamćenja,

- odložena reakcija, odnosno verbalni odgovor, a nekad i gubitak svesti.

Glavobolja i vrtoglavica su najčešći simptomi. Ukoliko je gubitak svesti trajao do 5 minuta potres se smatra umerenim, a težim ukoliko je trajao duže od 5 minuta.

Prva pomoć pri potresu mozga

Procenjivanje potresa mozga na terenu podrazumeva prvu pomoć, uz pažljiv pregled udruženih povreda kao što je vratni deo kičmenog stuba. Kada se desi, važno je povređenog izvesti sa terena, potom stručno lice nastavlja procenu stanja, uz detaljnu anamnezu i klinički pregled. Za prepoznavanje i procenu težine potresa mozga koristi se dijagnostički upitnik tzv. SCAT 3 (engl. The Sport Concussion Assessment Tool 3), koji objedinjuje nekoliko testova kojima se procenjuje stanje svesti, stanje vratne kičme, težina simptoma, orijentacija, pamćenje, pažnja, ravnoteža.

Da bi se isključio uticaj umora, povređeni se testira 10 do 15 minuta nakon aktivnosti. Bitno je naglasiti da test nije apsolutno merodavan i može davati lažno negativne nalaze. Praktično, to znači da čak i kad postoji komocija, u momentu ispitivanja nalazi budu uredni, što ukazuje na veliku varijabilnost i evoluciju samog stanja. Ukoliko se sumnja na strukturnu leziju mozga (krvarenje, prelomi), indikovana su dalja ispitivanja, između ostalog i CT mozga.

Ako povređeni pokazuje bilo kakve simptome ili znake potresa mozga, ne bi smeo da se vrati na teren niti da ostane sam. Tokom narednih 24 do 48 sati se vrši opservacija. Potreban je fizički i psihički odmor. Izbegavati lekove koji bi eventualno zamaskirali kliničku sliku (benzodijazepini, antidepresivi, antiemetici, itd). Za lečenje glavobolje preporučuje se Paracetamol, dok se zabranjuje Aspirin i drugi lekovi iz iste grupe, zbog rizika od krvarenja.

Povratak fizičkim aktivnostima nakon potresa mozga

Plan povratka sportskim aktivnostima mora biti individualan. Nakon povlačenja simptoma, i ako je neurološki nalaz uredan, dozvoljava se izvođenje prvo laganog aerobnog vežbanja, zatim sport-specifičnih vežbi, potom nekontaktnih, tek na kraju potpun povratak treningu i sportu. Minimum 24 sata je razmak između svake etape oporavka, uz stalno praćenje opšteg stanja. Kod većine, za nedelju dana dolazi do povlačenja simptoma.

Ponavljane komocije, koje su češće kod profesionalnih sportista, mogu uzrokovati degenerativnu izmenjenost moždanih struktura, stanje koje se naziva Hronična traumatska encefalopatija.

Poslednjih godina primetna je sve veća upotreba kaciga i štitnika za usta radi zaštite sportiste od povreda glave, koje mogu izazvati komociju, naročito u kontaktnim sportovima. Međutim, igrači na taj način osećaju veliki stepen bezbednosti, pa samim tim i mogućnost da nastupaju agresivnije. Kod rekreativaca je, pak, drugačija situacija. Oni često ne nose zaštitnu opremu, pa samim tim doprinose učestalosti povređivanja. Prema tome, najbolja mera prevencije postiže se edukacijom i primenom odgovarajućih pravila.

Potres mozga je jedna od najtežih povreda u sportu za dijagnostikovanje, procenu, ali i lečenje, upravo iz razloga što ne postoji dijagnostički test za brzo otkrivaje ovog stanja. Zbog toga, čak i sama sumnja na komociju je dovoljna za zabranu sportske aktivnosti do potpunog oporavka.

 

 

Literatura:

Dunbar SB, Putukian M, Madden CC (2018). Head Injuries. In: Madden CC, Putukian M, McCarty EC, Young CC, editors. Netter's Sports Medinice. 2nd ed. Philadelphia (PA): Elselvier: 391-400.

Harmon KG, Drezner JA, Gammons M, Guskiewicz KM, Halstead M, Herring SA et al (2013). American Medical Society for Sports Medicine position statement: concussion in sport. Br J Sports Med 47: 15-26.

SCAT 3- Spot Concussion Assessment Tool 3rd Edition. Available at: https://bjsm.bmj.com/content/bjsports/47/5/259.full.pdf

 

Foto: Health.mil, Hoa, Pixabay, Wikimedia

Galerija: 
Aleksandra Branković
Lekar - savetnik za sportske povrede