You are here

Sportska anemija

Prema kriterijumima WHO (World Health Organization) anemija se definiše kao koncentracija hemoglobina u krvi manja od 130 g/l ili Hct- hematokrit manji od 39% kod odraslih muškaraca, odnosno hemoglobin manji od 120 g/l i hematokrit manji od 37% kod odraslih žena.

Pad hemoglobina za 10-20 g/l dovodi do pada fizičke sposobnosti za 20%.

Znaci anemije kod sportista:

  • pad sportskih performansi (usled smanjenog transporta kiseonika i smanjene aktivnosti mišićnih enzma)

  • ubrzani rad srca, umor, slabost, vrtoglavica, osetljivost na hladnoću, povlačenje tečnosti iz tkiva

  • smanjenje intelektualnih sposobnosti

  • mišićna i hormonska disfunkcija

  • smanjena otpornost na infekcije

Diluciona pseudoanemija (DPA) predstavlja najčešći tip “anemije” kod sportista - tzv. lažna anemija. Predstavlja fenomen redukcije hemoglobina i crvenih krvnih ćelija udružen sa redovnim aerobnim vežbanjem. Tokom fizičke aktivnosti usled znojenja, intenzivnog metabolizma i porasta krvnog pritiska dolazi do redukcije ukupne zapremine plazme. Organizam sportiste se adaptira štednjom elektrolita i vode između epizoda aktivnosti. Posledično povećanje zapremine plazme smanjuje relativni sadržaj eritrocita i koncentraciju hemoglobina, mada je apsolutna količina neizmenjena. Porast zapremine plazme 6-25%, pojavljuje se 3 h nakon aktivnosti. Stepen porasta zapremine plazme zavisi od obima i intenziteta rada. Promene ostaju 3 do 5 dana nakon prestanka trenažnih nadražaja.

Pojedini autori smatraju da je DPA poželjna adaptacija na trening izdržljivosti jer smanjena viskoznost krvi omogućava povećan minutni volumen kao i povećan transport kiseonika.

 

Hemoliza predstavlja razgradnju eritrocita unutar krvnih sudova. Najčešće se javlja kod maratonaca, prisutna je i kod plivača, plesača, biciklista. Stepen hemolize zavisi od intenziteta akutne epizode vežbanja. Javlja se nekoliko sati ili dana nakon treninga. Posebno je prisutna nakon aktivnosti praćenih skokovima (pliometrija). Gubi se nakon 24 do 72 h posle aktivnosti. Hemoliza koja ugrožava sportski nastup (dovodi do pada hemoglobina) veoma je retka.

U prevenciji, važna je redukcija mehaničkog stresa stopala (podloga, obuća, ulošci) kao i postepena promena intenziteta treninga.

 

Hematurija označava krv u urinu sportista, a nastaje raspadanjem starih eritrocita. Javlja se kod 17 do 90% maratonaca nakon trke.

Uzroci:

• hemoliza u malim krvnim sudovima stopala                                           

• hipoksično oštećenje bubrega

• trauma mokraćne bešike ili bubrega

• farmakološki agensi

• dehidracija

• povećana telesna temperatura

• mikrooštećenja mišića

 

Anemija uzrokovana nedostatkom gvožđa (IDA- iron deficiency anemia)

Gvožđe igra klučnu ulogu u sportskom postignuću:

  • centralna uloga u transportu kiseonika

  • kofaktor intracelularnih enzima aerobnog metabolizma

  • kofaktor sinteze DNK

  • katalizator u produkciji slobodnih radikala

Deficit gvoždja spada medju najčešće hematološke abnormalnosti kod sportista. Sportisti imaju mnogo razloga da vode brigu o statusu gvožđa jer su sposobnost prenošenja kiseonika i oksidativna funkcija enzima ključni faktori za opštu (aerobnu) izdržljivost. Mnogi sportisti, naročito u sportovima izdržljivost, obično nastoje da unose namirnice bogate ugljenim hidratima, pri čemu redukuju unos mesa.

Uzroci:

  • menstrualno krvarenje

  • okultno krvarenje iz GIT-a (javlja se kod 85% ultramaratonaca)

  • krvarenje iz GUT (ishemijsko oštećenje tubularnog sistema bubrega)

  • egzogeni gubitak krvi (davalaštvo)

  • trudnoća i porođaj

  • znojenje

  • nutritivni deficit (poremećaji obrasca ishrane, reduktivne dijete, vegetarijanci)

Gastointestinalno krvarenje javlja se uglavnom u gornjim segmentima GIT-a gde se gubi mala količina krvi i gvožđa. Ono što provocira ova krvarenja kod sportista je povećano lučenje želudačne kiseline koja oštećuje sluznicu želuca, upotreba aspirina kao i ishemija sluznice zbog inteziteta i dužine vežbanja. Zavisi od intenziteta treninga, pređene distance i stepena dehidracije. Uglavnom prestaje 72 h nakon završetka takmičenja/treninga. Gubitak od 7 do 10 ml/d dovoljno je da izazove negativan balans gvožđa.

Intenzivno znojenje može biti uzrok deficita gvoždja prilikom dužeg aerobnog vežbanja, trkača na duge staze i biciklista. Količina gvožđa u znoju varira (pol, mesto, individualne razlike). Veća je koncentracija na početku znojenja. Gubitak 2-3 litra znoja pri povišenoj temperaturi vazduha odgovara smanjenju gvoždja za 1-2mg/24h što je približno jednako dnevnoj apsorpciji gvoždja.

 

Praktične preporuke za IDA

Dnevne potrebe za gvoždjem iznose 8mg za muškarce i 18mg za žene.

Trkači, plivači i biciklisti imaju za 30% veće dnevne potrebe za gvoždjem.

Ishranom treba uneti 10 do 23 mg/d gvožđa. Izvori su: namirnice životinjskog porekla (kao što su crvena mesa i iznutrice) iz kojih je moguće apsorbovati i do 23% gvožđa, dok se iz biljnih namirnica kao što su: grašak, orasi, cerealije, lisnato povrće, jaja apsorbuje od 3 do 8 %. Apsorpcija je olakšana u prisustvu vitamina C a otežavaju je čaj i vlaknasta hrana.

Sa aspekta sporta značaj ima boravak na nadmorskoj visini od 2500-3000 m u periodu od 4 nedelje.

Suplementacija gvožđem treba da bude 100 mg/d. Preporučeno trajanje terapije je 6 - 12 meseci. Prvi znaci poboljšanja javljaju se nakon 4 - 6 nedelja.

Galerija: 
Aleksandra Branković
Lekar - savetnik za sportske povrede