You are here

Šta su povrede tetiva?

image

Povrede tetiva predstavljaju čest dijagnostički i terapijski problem u sportskoj medicine. Pravovremeno i tačno postavljanje dijagnoze uslov je pravilnog i uspešnog lečenja. Potrebno je rano postaviti dijagnozu povrede tetive kako bi se primenila adekvatna terapija. Zakasnelo lečenje povreda tetive dovodi do razvijanja hroničnog oboljenja i upornih tegoba koje remete sportsku karijeru i trenažni proces sportiste.

Koja je uloga tetiva u pokretu?
Tetive predstavljaju vezivne nastavke mišića, preko kojih se mišići pripajaju na kost. Uloga tetiva je da prenose mehaničku energiju mišićne kontrakcije na kost, čime izazivaju određeni pokret. Prilikom kontrakcije mišića dolazi do istezanja tetivnih vlakana. Tetive su sastavljene od kolagena, koji obezbeđuje čvrstinu i elastina, koji obezbeđuje elastičnost tkivu tetive. U stanju mirovanja tetvna vlakna imaju talasastu strukturu i raspored, međutim pri istezanju tetive dolazi do ispravljanja i zatezanja vlakana.
Kako nastaju povrede tetiva?
Povrede tetiva nastaju kao posledica nesposobnosti tetivnog tkiva da se prilagodi na sile tetivaopterećenja. Tetive mogu biti oštećene velikom težinom (snažnom kontrakcijom) ili ponavljanim velikim brojem istih kontrakcija. Povrede tetiva su uglavnom udružene i nastaju na ranije izmenjenoj tetivi. Sa godinama dolazi do smanjenja elastičnosti tetiva i nakupljanja mikrooštećenja na vlaknima i strukturi tetiva (degenenrativne promene).
Faktori koji doprinose nastanku tendinopatija: neadekvatna ishrana, hormonski poremećaj, hronična upala, godine. Važan činilac u nastanku povrede tetive je lokalna slaba prokrvljenost same tetive. Najveći broj spontanih pucanja tetiva (rupture tetiva) nastaju na terenu prethodne dugotrajne hronične upale tetive.
Zajednički naziv za sva oboljenja tetiva, bez obzira na tip promene je tendinopatija.
Uzroci povreda vezani za trening
Greške u doziranju trenažnog opterećenja glavni su pokretač u nastanku povrede tetive. Previše naglo povećanje intenziteta ili obima treninga, dovode do preopterećenja tetive mehaničkim stresom. Uzroci povreda u sportu su:
- neadekvatno doziran trening
- promena opreme za trening
- promena podloge na kojoj se trenira
- promena tehnike
- promene u kinetičkom lancu i biomehanici pokreta
- neadekvatan oporavak nakon povrede
- odsustvo istezanja na kraju treninga
Važno je pravilo, što se mišić više trenira, to se mora više istezati. Krut mišić, čija su vlakna sabijena i neelastična, fokusira veliku količinu mehaničkog stresa na svojoj tetivi. Što je mišić krući, to se više isteže tetiva pri kontrakciji.
Kako lečiti povrede tetiva?
Kod sportskih povreda primenjuje se RICE princip: R – rest (odmor), I – ice (led), C – compression (kompresija elastičnim zavojem) i E – elevation (podizanje povređenog dela tela). Osnovni cilj akutnog tretmana sportske povrede je smanjenje bola, borba protiv otoka i hematoma, sprečavanje daljeg oštećenja povređenih struktura. Nastanak hematoma i daljeg oštećenja značajno pogoršava stanje nastale povrede i produžava period lečenja do povratka u pun trening i takmičenje (što je u sportu od izuzetnog značaja).
Nakon akutne faze posle sportske povrede (48-72h), kreće se sa primenom metoda fizikalne terapije – TENS, ultrazvuk (sonoforeza heparinskih preparata), laser, magnet..., kao i metoda kineziterapije (vežbi oržavanja snage, jačanja mišića i istezanja). Od drugog dana akutne faze, nakon primene krioterapije, povređeno mesto može se mazati lioton gelom pre postavljanja elastične bandaže (protiv hematoma). Kod većine sportskih povreda potreban je ultrazvučni pregled mekih tkiva (mesta povrede), kao najbolje metode za dijagnostiku vrste i obima povrede, a kod nejasnih slučajeva radi se pregled magnetnom rezonancom.
Lečenje upale tetiva
Osnovno u lečenju ove povrede je program fizikalne terapije, koji se sastoji iz programa različitih procedura:
- krioterapija (masiranje ledom)
- masaža tetive
- elektroterapija, ultrazvučna terapija
- istezanja mišića
- kinezitejping mišića
- perkutana tenotomija tetive
- korekcija aktivnosti i opterećenja
- istezanje i jačanje mišića
- postepeno vraćanje u trening
Rehabilitacija povrede tetiva
tetiva_detail_gastroDijagnoza se postavlja na osnovu anamneze o nastanku povrede i tegobama na koje se sportista žali. Kliničkim pregledom i ultrazvukom se potvrđuje sumnja na povredu tetiva. U nekim nejasnim slučajevima može se uraditi pregled magnetnom rezonancom, kako bi se potvdilo da li se radi o povredi tetive, ili nekoj drugoj vrsti povrede.
Važan faktor u rehabilitacije povrede tetive je tetivna snaga. Snaga tetive zavisi od broja i veličine tetivnih vlakana, kao i njihove orijentacije tj pravca pružanja. Pokret i opterećenje deluju stimulativno na pravilan raspored vlakana i snagu tetive. Sa pokretanjem obolelog dela (prvo pasivno, zatim aktivno – statičko pa dinamičko) treba poćeti što ranije u periodu rehabilitacije. Zaštita prekomernih pokreta u samom početku može se ograničiti ortozom ili longetom, međutim potpuno mirovanje nije preporučljivo u oporavku tendinopatije.
Kineziterapija
U izradi i sprovođenju programa rehabilitacije, bol treba da je merilo za ograničavanje intenziteta vežbanja. U početnoj fazi rehabilitacije povećana je osetljivost tetive ka ponovnoj povredi, tako da treba biti veoma pažljiv. U početku kineziterapije se počine sa izometričkim kontrakcijama, zatim se prelazi na koncentričke kontrakcije. Međutim, u kasnijoj fazi se uvode ekscentričke kontrakcije, koje postižu optimalni efekat u oporavku tetive. Značaj kinezi terapije u rehabilitacije tendinopatije je u doziranom opterećenju tetive kako bi se podstakao proces regenracije oštećenih vlakana. Najbolji efekat je u kombinaciji opterećenja i istezanja (ekscentričke kontrakcije). Od najvećeg značaja je pravilno dozirano i prilagođeno opterećenje tetive, ako bi se izvukao maskimalan oporavak, sa izbegavanjem nežejlene povrede tetive.
Kako sprečiti nastanak sportske povrede?
- Trening snage dovodi do hipertrofije i povećanja snage mišića, čime se povećava stabilnost zglobova i otpornost na povrede. Pravilno doziran trening i postupnost u treningu štite od povreda mišića i tetiva.
- Vežbe istezanja obezbeđuju pun obim pokreta u zglobovima, sprečavajuci povrede mišića i tetiva.
- Suplementacija i adekvatna ishrana doprinose kvalitetnijoj građi mekih tkiva, povećavajući sadrzaj kolagena u njima. Kolagen je odgovoran za čvrstinu mekih tkiva, pri čemu je vitamin C neophodan za pravilnu sintezu kolagena u našem telu. U prevenciji i oporavku od povreda suplementacija preparatima kolagena, glukozamina, hijaluronske kiseline pokazuje pozitivne efekte.

Pedja_profile_picmala

Branka Patić Macan
urednik