You are here

Gojaznost - javnozdravstveni problem

Epidemija gojaznosti je danas prepoznata kao jedan od najvećih zdravstvenih problema sa kojima se čovečanstvo suočava. Velika količina stresa, neadekvatni uslovi rada, pretežno sedentaran način života, doveli su do toga da savremeni čovek teško može da zadovolji osnovne potrebe kao što su: redovna ishrana, fizička aktivnost, dovoljno sna.

Gojaznost je značajan uzrok oboljevanja, invaliditeta i prerane smrti. Jedan je od vodećih faktora rizika za pojavu hroničnih nezaraznih bolesti, i to naročito za kardiovaskularne bolesti, šećernu bolest, mišićno-skeletna oboljenja i neke vrste raka.

U suštini, reč je o oboljenju koje se karakteriše povećanim deponovanjem masti u organizmu, posebno u predelu potkožnog tkiva i oko pojedinih unutrašnjih organa. Kvantitativno se definiše kao višak masti u strukturi sastava tela iznad 25% za muškarce odnosno 35% za žene, tj. kao vrednost indeksa telesne mase (BMI) iznad 30kg/m2. Osnovni uzrok nastanka gojaznosti jeste poremećaj balansa između energetskog unosa i energetske potrošnje.

Danas je opšte prihvaćen stav da gojaznost treba lečiti, i to svim sredstvima koja nam stoje na raspolaganju. Tretman gojaznosti treba da bude sveobuhvatan i na prvom mestu usmeren na redukciju prekomerne telesne mase i sprečavanje njenog ponovnog rasta. Istovremeno, mora da obuhvati tretman postojećih faktora rizika i komorbiditeta, s krajnjim efektom poboljšanja kvaliteta života.

Prvi korak u terapiji jeste promena stila života koja podrazumeva smanjen kalorijski unos i povećanu fizičku aktivnost.

 

Dijetski režim

 

Nema dileme da je osnovna terapija gojaznosti bila i ostala – dijetetsko lečenje. Korisni elementi reduktivne dijete obuhvataju:

- postavljanje realnih ciljeva programa,

- praćenje promena telesne strukture (sadržaja masti u telu) a ne samo telesne mase,

- vođenje dnevnika ishrane,

- smanjenje unosa zasićenih masti i šećera,

- korišćenje dijetnih vlakana i ugljenih hidrata sa niskim glikemijskim indeksom,

- veći broj obroka (4 do 6 dnevno) I

- postepene promene životnog stila (planiranje obroka, redukcija stresa, redovna fizička aktivnost).

Fizičke aktivnosti na dijetskom režimu

U propisivanju programa fizičkih aktivnosti vodi se računa o individualnom pristupu, kao i definisanju vrste, intenziteta, trajanja i učestalosti vežbanja.

Aerobne aktivnosti, poznate i kao kardio trening, jesu one pri kojima se koriste velike mišićne grupe u izvođenju dinamičkih, ritmičnih aktivnosti kao što su džoging, trčanje, vožnja bicikla, plivanje, hodanje i upotreba aerobnih mašina. Smatra se da je za gojazne osobe, u smislu gubitka težine, nejefikasniji intenzitet na 55% do 69% maksimalnog pulsa. Trajanje aktivnosti kreće se od 45 do 60 minuta. Dnevna aktivnost, za početnike, može da se podeli na 4-5 puta po 10 minuta. Minimumom učestalosti se smatra 150 min/nedeljno, a za održavanje novodostignute težine 200-300 minuta/nedeljno. Adaptacija koja se javlja kao odgovor na redovan aerobni trening je povećanje oksidacije masti tokom vežbanja. Aerobni trening smanjuje ukupan nivo holesterola u krvi kao i holesterol male gustine (LDL). Pored toga, on povećava nivo holesterola velike gustine (HDL) koji deluje kao „čistač“ koji uklanja holesterol sa zidova arterija i transportuje ga u jetru, gde se dalje metaboliše. Sve ovo znatno smanjuje kardiovaskularne rizike.

Treninzi snage takođe su preporučljivi. Koristi od ovakvih treninga ogledaju se u poboljšanju mišićne mase i očuvanju gustine kostiju.

Ukoliko dijeta i fizička aktivnost posle dužeg perioda nisu doneli rezultate pristupa se medikamentnom lečenju. Psihoterapijski proces je takođe važan. Omogućava prepoznavanje funkcionalne veze između obroka i emocija. Metoda terapijskog izbora kod izrazite gojaznosti je hirurško lečenje.

O tome koliko je ovaj javnozdravstveni problem veliki govori i činjenica da se lečenje gojaznosti pokazalo kao veoma zahtevno i, dugoročno, nezadovoljavajuće.

Postavlja se važno pitanje- da li u okruženju u kome živimo ipak možemo pronaći balans i uskladiti svoje potrebe sa životnim tokovima čija brzina prevazilazi zdravlje? Izgleda je to zadatak svakog pojedinca.

 

 

Literatura:

Anđelković M (2016). Gojaznost i globalna strategija lečenja gojaznosti. U: Jakovljević V, Dikić N, urednici. Sportska medicina. 1.izd. Kragujevac: InterPrint: 55-68.

WHO: Obesity: Preventing and Managing the Global Epidemic Report of a WHO Consultation. Tehnical Report Series, 2000.

NIH Clinical guidelines on the identification, evaluation and treatment of overweight and obesity in adults: the evidence report. Obes Res 1998; 6:51S-209S.

ACSM: Position Stand: the recommended quantity and quality of exercise for developing and maintaining cardiorespiratory and muscular fitness, and flexibility in healthy adults. Med Sci Sports Exerc.1998; 30:975-91.

https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/obesity-and-overweight

 

Foto: Libershot, Skinny. Flickr

 

Galerija: 
Aleksandra Branković
Lekar - savetnik za sportske povrede